Jak samodzielnie szczepić drzewa owocowe? Poradnik krok po kroku

Samodzielne szczepienie drzew owocowych polega na połączeniu zrazu, czyli części wybranej odmiany, z podkładką mającą własny system korzeniowy. Najważniejsze są ostre i czyste narzędzia, właściwy termin oraz dokładne dopasowanie miazgi obu elementów.

Jak działa szczepienie drzewa owocowego?

Zraz to zdrewniały pęd odmiany, której owoce chcesz uzyskać. Powinien pochodzić ze zdrowego drzewa i mieć dobrze wykształcone pąki. Podkładka jest dolną częścią rośliny z korzeniami. Wpływa między innymi na siłę wzrostu, odporność i przystosowanie drzewa do warunków gleby.

Oba elementy zrastają się dzięki miazdze, cienkiej warstwie znajdującej się pod korą. To właśnie jej fragmenty muszą się ze sobą stykać. Nie wystarczy więc samo złożenie zraza i podkładki. Powierzchnie cięcia powinny być gładkie, możliwie duże i tak ułożone, aby przynajmniej po jednej stronie miazga dokładnie się pokrywała.

Zraz i podkładka powinny być biologicznie zgodne, najlepiej należeć do tego samego gatunku albo blisko spokrewnionych gatunków. Jabłoń najłatwiej szczepić na odpowiedniej podkładce jabłoni, a gruszę często na pigwie. W przypadku śliw, wiśni i czereśni amatorom zwykle łatwiej osiągnąć dobre wyniki przez okulizację niż przez szczepienie zrazem.

Czego potrzebujesz przed rozpoczęciem pracy?

Przygotuj wszystkie materiały wcześniej, ponieważ po wykonaniu cięcia trzeba działać bez zwłoki. Do podstawowego szczepienia potrzebne są:

• Nóż do szczepień – bardzo ostry, czysty i wygodny w prowadzeniu.
• Sekator do przycięcia zraza, podkładki i zbędnych pędów.
• Taśma do szczepień, elastyczna folia albo rafia do ustabilizowania połączenia.
• Maść ogrodnicza do zabezpieczenia ran przed wysychaniem i wnikaniem patogenów.
• Zdrowy zraz oraz ukorzeniona, zgodna z nim podkładka.

Sekator do szczepień z profilowanymi ostrzami w kształcie litery V lub U może ułatwić uzyskanie pasujących powierzchni. Nie zastępuje jednak noża podczas nauki techniki. Klasyczne cięcie pozwala lepiej kontrolować długość i kierunek nacięcia.

Przed startem sprawdź następujące elementy:

• Narzędzia są ostre, czyste i gotowe do użycia.
• Zraz jest zdrowy, nieprzemarznięty i ma wyraźne pąki.
• Podkładka ma aktywny, zdrowy system korzeniowy.
• Termin odpowiada wybranej metodzie i kondycji roślin.
• Taśma oraz maść znajdują się pod ręką przed rozpoczęciem cięcia.

Kiedy szczepić drzewa owocowe?

Wiosenne szczepienie zrazem wykonuje się zwykle pod koniec zimy lub na początku wiosny, przed pełnym rozpoczęciem wegetacji. W zależności od gatunku i warunków może to przypadać od końca lutego do kwietnia. Zrazy pobrane jesienią przechowuje się w chłodnym miejscu, w wilgotnym materiale lub piasku, tak aby nie wyschły i nie rozpoczęły wzrostu.

Latem stosuje się przede wszystkim okulizację. Zamiast całego pędu wszczepia się pojedyncze oczko, czyli pąk liściowy odmiany szlachetnej. Najczęściej wykonuje się ją w lipcu i sierpniu, gdy kora łatwo oddziela się od drewna i rośliny intensywnie przewodzą soki.

Jak wykonać szczepienie przez stosowanie?

Ta metoda jest najłatwiejsza, gdy zraz i podkładka mają niemal taką samą średnicę. Zraz powinien mieć zwykle trzy lub cztery dobrze rozwinięte pąki. Zabieg najlepiej przeprowadzić w suchy dzień, korzystając z czystego i bardzo ostrego noża.

1. Przygotuj zraz i podkładkę – wybierz zdrowy odcinek pędu oraz prosty fragment podkładki o podobnej grubości.
2. Wykonaj cięcie na podkładce – zetnij jej górną część jednym, zdecydowanym ruchem pod ostrym skosem. Powierzchnia powinna mieć około 3 cm i być możliwie gładka.
3. Przytnij zraz – dolną część zraza zetnij pod takim samym kątem i na podobną długość. Pąk powinien znajdować się blisko górnej części cięcia, a nie na samym jego środku.
4. Dopasuj oba elementy – przyłóż zraz do podkładki tak, aby powierzchnie cięcia dokładnie do siebie przylegały. Najważniejsze jest pokrycie miazgi, choćby po jednej stronie połączenia.
5. Wykonaj nacięcie wzmacniające – jeśli masz już wprawę, możesz na obu skośnych powierzchniach zrobić krótkie nacięcie podłużne. Powstające języczki zwiększą stabilność, ale przy tej czynności łatwo uszkodzić elementy.
6. Owiń miejsce szczepienia – mocno, lecz bez miażdżenia tkanek, zwiąż połączenie taśmą do szczepień. Nie dopuść do przesuwania się zraza.
7. Zabezpiecz rany – posmaruj maścią ogrodniczą górne cięcie zraza i odsłonięte fragmenty, aby ograniczyć wysychanie oraz dostęp wilgoci i patogenów.

Jeżeli zraz i podkładka mają różną grubość, nie próbuj ustawiać ich wyłącznie według środka pędu. Przesuń je tak, aby miazga przylegała przynajmniej z jednej strony. Gdy różnica jest duża, lepiej wybrać szczepienie na przystawkę, w klin albo za korę.

Po połączeniu zraz nie powinien się poruszać. W razie potrzeby przywiąż do podkładki cienki patyczek, który ograniczy ryzyko wyłamania podczas wiatru.

Co robić po szczepieniu?

Zaszczepioną roślinę ustaw w miejscu zabezpieczonym przed silnym wiatrem i przesuszeniem. Nie dopuszczaj do przesuwania się połączonych części. Jeśli szczepienie wykonano na podkładce w pojemniku, podłoże powinno być lekko wilgotne, ale nie mokre.

Kontroluj miejsce zabiegu w kolejnych tygodniach. Taśmę trzeba poluzować albo zdjąć, gdy zaczyna wrzynać się w korę. Przy szybko grubiejących pędach może być to konieczne już po kilku tygodniach, a w innych przypadkach później. Nie odrywaj jej gwałtownie, jeśli zrost jest jeszcze delikatny.

Po pojawieniu się oznak wzrostu usuń konkurencyjne pędy wyrastające poniżej miejsca szczepienia. Sam zraz pozostaw w spokoju do czasu, aż połączenie będzie wyraźnie stabilne. Jeśli kilka prób kończy się niepowodzeniem, warto przećwiczyć cięcia na odpadach lub poprosić o pomoc szkółkarza.

Największe szanse na udane szczepienie daje połączenie świeżego, zdrowego materiału, precyzyjnego cięcia i dokładnego zetknięcia miazgi. Taśma oraz maść chronią zrost, ale nie naprawią źle dopasowanych powierzchni.