Nie wszystkie rośliny wymagają zimowego okrycia. Najwięcej uwagi potrzebują gatunki wrażliwe na mróz, rośliny posadzone w danym roku oraz okazy zimozielone, którym grozi susza fizjologiczna. Zabezpieczenia zakładaj dopiero po zahartowaniu roślin, zwykle przy spadku temperatury do około -5°C i lekkim zamarznięciu wierzchniej warstwy gleby.
Jakie rośliny wymagają ochrony?
O sposobie zabezpieczenia decydują mrozoodporność gatunku, wiek rośliny, stanowisko oraz przebieg zimy. Inaczej postępuje się z dalią, którą trzeba wykopać, inaczej z różą wymagającą kopczykowania, a jeszcze inaczej z młodym drzewkiem lub krzewem zimozielonym.
| Grupa roślin | Przykłady | Działanie |
|---|---|---|
| Rośliny do wykopania | Dalie, mieczyki, begonie bulwiaste, krokosmie, tygrysówki | Wykop cebule, bulwy lub kłącza po pierwszych przymrozkach i przechowuj je w chłodnym, suchym miejscu. |
| Rośliny wrażliwe w gruncie | Róże, hortensje ogrodowe, różaneczniki, azalie, budleje | Ściółkuj, kopczykuj podstawę, a części nadziemne osłoń stroiszem, jutą lub agrowłókniną. |
| Młode nasadzenia | Młode magnolie, drzewka owocowe, klony palmowe, katalpy | Zabezpiecz korzenie i pień, a wrażliwą koronę osłoń przed mrozem i wiatrem. |
| Zimozielone | Różaneczniki, ostrokrzewy, laurowiśnie, cyprysiki | Podlej przed zamarznięciem gleby i chroń przed wysuszającym słońcem oraz wiatrem. |
Wykopania wymagają przede wszystkim rośliny cebulowe i bulwiaste, które nie są przystosowane do polskiej zimy. Dotyczy to między innymi tych gatunków:
- Dalie i pacioreczniki.
- Mieczyki i acidantery.
- Begonie bulwiaste.
- Krokosmie, tygrysówki i brodiee.
- Szczawiki, eukomisy i wybrane odmiany lilii.
Ich części podziemne wykopuje się po przymrozkach, oczyszcza z nadmiaru ziemi i przechowuje w przewiewnym pomieszczeniu, w warunkach zgodnych z wymaganiami danego gatunku. Nie należy mylić ich z tulipanami, narcyzami czy szafirkami, które zwykle zimują w gruncie. W ich przypadku wystarczy cienka warstwa kory, liści lub stroiszu, szczególnie podczas bezśnieżnej zimy.
Wrażliwych roślin nie należy oceniać wyłącznie po nazwie gatunku. Hortensja bukietowa znosi mróz lepiej niż hortensja ogrodowa, a starszy, dobrze ukorzeniony krzew może przetrwać zimę bez takiej ochrony jak młoda sadzonka. Znaczenie ma także zaciszne stanowisko i lokalny klimat.
Kiedy okrywać rośliny?
Osłony zakładaj po pierwszych przymrozkach, gdy temperatura spada do około -5°C, a wierzch gleby lekko zamarznie. Delikatne ochłodzenie pomaga roślinom przejść naturalny proces hartowania. Zbyt wczesne okrycie zatrzymuje wilgoć i ciepło, może powodować zaparzenie, rozwój chorób oraz pobudzenie rośliny do przedwczesnego wzrostu.
Prace wykonuj w suchy, najlepiej pochmurny dzień. Roślina i materiał osłonowy nie powinny być mokre. W razie nagłego ocieplenia sprawdź, czy pod osłoną nie gromadzi się wilgoć. Zabezpieczenia muszą być przewiewne i założone luźno, z warstwą powietrza między rośliną a materiałem.
Jak zabezpieczyć ogród krok po kroku?
Przygotowanie roślin warto przeprowadzić w kolejności, która najpierw chroni korzenie, a dopiero później części nadziemne:
- Podlej rośliny zimozielone przed nadejściem mrozów, gdy ziemia nie jest jeszcze zamarznięta.
- Wyściółkuj glebę wokół podstawy korą, suchymi liśćmi, kompostem lub stroiszem.
- Usyp kopczyki przy różach, młodych drzewkach i innych roślinach wrażliwych.
- Osłoń pędy, pnie i korony agrowłókniną, jutą, matą słomianą albo stroiszem.
- Sprawdź mocowanie osłon i podczas zimy strząsaj nadmiar mokrego śniegu z delikatnych gałęzi.
Kopczykowanie róż i młodych drzewek
Kopczykowanie polega na usypaniu wokół podstawy rośliny kopca z ziemi, kory, kompostu lub innego suchego materiału. W przypadku róż kopczyk powinien mieć około 20–30 cm wysokości. Chroni korzenie oraz miejsce szczepienia, z którego wiosną mogą wyrosnąć nowe pędy, nawet jeśli starsze części krzewu przemarzną.
Nie rozgarniaj ziemi bezpośrednio z okolicy korzeni, ponieważ możesz je odsłonić. Użyj podłoża przyniesionego z innego miejsca. Pędów róż nie przycinaj jesienią tylko po to, by łatwiej je okryć. Długie pędy zatrzymują śnieg, a właściwe cięcie wykonuje się wiosną.
Róże pienne zabezpiecza się trudniej. Koronę można delikatnie przygiąć do ziemi i przykryć, a młode egzemplarze czasem trzeba zdjąć z podpory. Róże pnące warto osłonić dodatkowo chochołem ze słomy lub luźnym kapturem z agrowłókniny.
Młode drzewa, krzewy i trawy
Rośliny posadzone w danym roku wymagają szczególnej uwagi, ponieważ ich system korzeniowy nie jest jeszcze dobrze rozwinięty. U młodych drzewek zabezpiecz podstawę kopczykiem, pień jutą lub matą słomianą, a w razie potrzeby zastosuj osłonkę przeciw zającom i sarnom. W przypadku drzew owocowych bielenie pni ogranicza ryzyko pękania kory wskutek zimowych różnic temperatur.
Trawy ozdobne, takie jak miskanty, rozplenice i szczególnie wrażliwa kortaderia, zwiąż luźno w chochoły. U podstawy usyp warstwę suchych liści lub kory. Kortaderię można dodatkowo osłonić matą słomianą albo jutą. Związanie liści chroni środek kępy przed wilgocią, ale nie powinno być zbyt ciasne.
Czym okrywać rośliny?
Materiał powinien ograniczać działanie mrozu i wiatru, a jednocześnie przepuszczać powietrze. Do większości zastosowań wystarczą naturalne materiały albo biała agrowłóknina zimowa.
| Materiał | Zalety | Wady | Zastosowanie |
|---|---|---|---|
| Agrowłóknina zimowa | Lekka, przewiewna, łatwa do cięcia i mocowania | Może zostać zerwana przez wiatr, jeśli nie jest przymocowana | Krzewy, młode drzewa, rośliny zimozielone, korony |
| Stroisz | Chroni przed mrozem i wiatrem, przepuszcza powietrze | Nie zabezpiecza wysokich części roślin | Wrzosy, byliny, róże i małe rośliny na rabatach |
| Słoma i maty słomiane | Dobrze izolują i nadają się do dużych roślin | Nasiąkają wodą i wymagają dobrego mocowania | Chochoły, pnie, młode magnolie, palmy |
| Kora, liście, kompost | Chronią glebę i korzenie, są łatwo dostępne | Mokre liście mogą gnić i zlepiać się | Ściółkowanie i kopczykowanie |
Agrowłókninę owiń luźno, pozostawiając przestrzeń powietrzną. Stroisz układaj po lekkim zamarznięciu gleby. Suche liście powinny być zdrowe i najlepiej przykryte gałązkami, aby nie rozwiał ich wiatr. Nie zasypuj nimi bezpośrednio liści roślin zimozielonych, ponieważ wilgotna warstwa może sprzyjać gniciu.
Nie używaj zwykłej folii do szczelnego owijania roślin. Nie przepuszcza ona powietrza, łatwo powoduje skraplanie pary wodnej i przegrzewa się podczas słonecznych dni. Folia może służyć do wykonania przewiewnego daszku nad rośliną, jeśli nie dotyka jej bezpośrednio, ale nie powinna zastępować oddychającej osłony.
Rośliny zimozielone i doniczkowe
Rośliny zimozielone, takie jak różaneczniki, azalie, ostrokrzewy, laurowiśnie czy niektóre iglaki, nie tracą liści lub igieł zimą. Nadal oddają wodę, ale przy zamarzniętej glebie korzenie nie mogą jej uzupełnić. To susza fizjologiczna – roślina wysycha mimo obecności wilgoci w powietrzu i śniegu.
Dlatego przed nadejściem mrozów obficie podlej zimozielone krzewy. Zabezpiecz także glebę warstwą kory i osłoń roślinę przed mroźnym wiatrem oraz zimowym słońcem. Agrowłókninę załóż luźno, aby nie stykała się stale z liśćmi. W czasie odwilży sprawdź wilgotność podłoża i podlej roślinę tylko wtedy, gdy ziemia rozmarzła.
Większość odpornych iglaków nie wymaga owijania. Kolumnowe tuje, jałowce czy inne rośliny o zwartym pokroju można związać spiralnie sznurkiem, bez mocnego zaciskania. Ograniczy to rozchylanie gałęzi pod ciężarem mokrego śniegu. Nadmiar śniegu strząsaj delikatnie, zanim zamarznie.
Donice przemarzają szybciej niż grunt, dlatego rośliny balkonowe i tarasowe wymagają ochrony korzeni. Najlepiej przenieść wrażliwe gatunki, takie jak oleander, fuksja, lantana czy pelargonia, do chłodnego, jasnego pomieszczenia. Jeśli roślina pozostaje na zewnątrz, ustaw donicę w zacisznym miejscu, odizoluj ją od podłoża styropianem lub deską, a boki owiń materiałem izolacyjnym i jutą.
Podczas odwilży kontroluj wilgotność ziemi w pojemniku. Nie podlewaj obficie zamarzniętej bryły korzeniowej, ponieważ nadmiar wody może zniszczyć korzenie albo rozsadzić donicę. Wiosną zdejmuj osłony stopniowo, najlepiej w pochmurny dzień.
Na co uważać?
Najczęstsze błędy wynikają z nadmiaru ochrony albo z zastosowania niewłaściwego materiału. Przed założeniem osłon sprawdź przede wszystkim następujące kwestie:
- Zbyt wczesne okrywanie przed zahartowaniem roślin.
- Szczelne owijanie folią lub plastikowym workiem.
- Brak podlewania roślin zimozielonych przed zamarznięciem gleby.
- Pomijanie korzeni i skupianie się wyłącznie na pędach.
- Zbyt ciasne wiązanie agrowłókniny, słomy albo traw.
- Pozostawianie osłon podczas długiego ocieplenia.
W ogrodzie najlepiej zabezpieczać tylko te rośliny, które rzeczywiście tego potrzebują. Gatunki rodzime i dobrze przystosowane do naszego klimatu zwykle wystarczy ściółkować, a wiele z nich nie wymaga żadnej dodatkowej osłony. Najważniejsza zasada to rozróżnić rośliny do wykopania, rośliny do kopczykowania i rośliny wymagające lekkiej, przewiewnej osłony.
